گزارش مکتوب... استان بوشهر قطب بافندگی فرش گبه

طرح، نقش و رنگ آمیزی فرش دستباف ایران شاخص ترین وجه امتیاز آن به تولیدات مشابه از دیگر کشور هاست.
تنوع و غنای فرش ایران ریشه در پیوستگی آن با ذخایر و گنجینه های فرهنگی و هنری اقوام مختلف ساکن در ایران زمین دارد.
هر ایل در هر منطقه کوچک جغرافیایی ازاین سرزمین پهناور در فرش های دستباف خود چنان ماهرانه طرح می اندازد ، نقش می زندو رنگ ها را با هم آمیزش می دهد که گویی گره های بر تار و پودش نه تولید یک قطعه زیر انداز بلکه خلق یک اثر هنری بوده است.
فرش ایران یکی از بارزترین نشانه های ملی ایران و ایرانیان در صحنه جهانی است. هرچند امروز فناوری می کوشد با تولیدات مشابه عرصه را بر فرش دستباف تنگ کند ؛ ولی هنوز اشتیاق همگانی به سمت فرش دستباف خیره کننده و قابل توجه است.
امروزه آوازه این صنعت هنرمندانه در گوشه و کنار عالم طنین انداز است و فرش ایران در این میان در دورانی طولانی سر آمد بوده است، صنعتی که هنوز بعد از نفت کالای صادراتی و ارز آور برای کشور محسوب می شود و نقش اساسی در ساختار اقتصاد جامعه ما دارد.
اما در این میان گبه دست بافته زنان هنرمند استان بوشهر شهرت جهانی دارد گبه جلوه گر طبیعت و آداب و رسوم این دیار است و قدمت چند صد ساله اش شادابی طرح و رنگش را از بین نبرده است.
بافنده گبه پشم گوسفند و گاه شتر را با رنگ های گیاهی به رنگ های دلخواه که مانند طبیعت روشن و دلنواز است در می آورد.
دستان هنرمند بافنده گبه آن چنان با ذهنش هماهنگ است که او را از داشتن نقشه بی نیاز کرده است.
او نقش و نگار گبه را که نمادی از محل زندگی اش است، از نیاکانش آموخته است.
گبه استان با بیش از 300 سال قدمت به علت استفاده از 100 در صد رنگ طبیعی و پشم خالص از کیفیت بسیار بالایی برخوردار است و کشورهای حوزه خلیج فارس و آلمان خریدار دست بافته های زنان استان هستند.
گبه نوعی فرش است که معمولا در قطع قالیچه بافته می شود و دارای پرز های بلند است.
در بافت گبه از پود بیشتر استفاده می شود که این کار در نرمی آن تاثیر زیادی دارد گبه ها در اندازه های مختلفی بافته می شوند گبه در اندازه قالیچه ، قالی و گبه پتویی است.
ابزار بافندگی این فرش زیبا دار افقی یا عمودی ، کرکیت یا دفتین تیغ یا قلاب قیچی و انواع نقشه است که بعد از چله کشی و انجام کارهای لازم برای آماده سازی دار بافنده شروع به بافت فرش می کند.
کارشناس بازر گانی معاونت صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان گفت: روستای شول در 40 کیلومتری گناوه قدمت دیرینه در گبه بافی دارد و خاستگاه این هنر اصیل است و بعد از آن اکثر بافندگان در دیگر روستاهای گناوه دشتستان و دشتی به بافت گبه مشغولند و هریک بنا به ویژگی های منطقه خود نقش می زنند به طور مثال در گبه های گناوه نقش سماور بز و لوزی دیده می شود و در دستبافته های زنان روستاهای دشتستان چون نزدیک کوه زندگی می کنند، نقش ببر و پلنگ آهو و بز کوهی دیده می شود.
بهروز حسینی با بیان اینکه مواد اولیه به کار رفته در گبه از نظر پشم و رنگ گیاهی هستند و توسط خود بافندگان تولید می شوند ، افزود : رنگ گل گز خود رنگ آبی سبز سرخ و پرتقالی از رنگ هایی هستند که بیشتر در گبه به کار می رود و نقشه ها نیز بیشتر از ذهن خود بافنده تراوش می کند اما از آنجایی که بیشتر این گبه ها در خارج از کشور به فروش می رسد تجار سعی می کنند باتوجه به سلیقه مشتریان و بازار های فروش طرح هایی را در اختیار بافندگان قرار دهند.
حتی اندازه گبه ها نیز استاندارد خاصی ندارد و بستگی به نوع سفارش مشتری دارد اما گبه ها معمولا در اندازه های 2و45در 2 متر یا 2در 3 یا یک و نیم در 2 بافته می شوند.
وی در مورد دوام گبه گفت: هر گبه می تواند بین 100 تا 150 سال عمر کند.
وی گفت: گبه خود رنگ که زمانی بافت آن در استان رایج بود، امروز کمتر بافته می شود.
گبه خود رنگ از پشم گوسفند با رنگ طبیعی بافته و در بافت آن نقش های اصیل استان مثل خشت ، حوض و لنگر دیده می شد.
در سال های اخیر به علت بازار پسند بودن بافت گبه رنگی در استان و به دلیل رونق صادرات از بافت گبه های خود رنگ کاسته شده و گبه های رنگی با طرح های ساده و مواج به سفارش تجار با نقش هایی از عروسک و خورشیدبافته می شود که در آمد بیشتری برای بافندگان دارد.
معاون برنامه ریزی و منابع انسانی سازمان صنعت معدن و تجارت استان بوشهر در پاسخ به این سوال که میزان تولید گبه و صادرات آن از استان چه میزان است ، گفت: فعالیت در حوزه فرش فعالیت مشخص و منسجمی نیست ما در کشور آمار رسمی برای تولید نداریم یعنی مشخص نیست ورودی مواد اولیه چقدر است و چقدر تولید داریم هر چند بیشتر بافندگان زیر نظرشرکت های تعاونی اتحادیه ها و نیروهای پشتیبان نیروهای بافنده فعالیت می کنند اما عده زیادی هم به صورت خانگی فعالیت می کنند.
امین کهوا افزود: ما در استان گمرک تخصصی برای صادرات فرش نداریم و اکثر دست بافته های ما از طریق گمرک های تخصصی صادرات فرش فارس یا تهران صادر می شود.
وی در مورد تعداد بافنده ها نیز گفت: تعداد بافنده های دائمی استان در حدود 2 هزار نفر است ؛ اما با احتساب بافنده های فصلی و غیر دائمی نزدیک به هشت هزار بافنده در استان فعالند؛ که همگی کارت قالیبافی دارند که از این تعداد 70تا 80 درصد در دشتستان گناوه و دشتی فعالیت می کنند و بقیه نیز در تنگستان دیر و جم کار می کنند.
معاون برنامه ریزی و منابع انسانی سازمان صنعت معدن و تجارت استان بوشهرافزود: 6 اتحادیه صنفی فرش که زیر نظر بخش خصوصی فعالیت می کنند متولی ساماندهی امور فرش استان هستند و 3 شرکت تعاونی در گناوه دشتستان و جم فعالیت می کنند.
کهوا شناسایی و ساماندهی بافنده ها ، برگزاری دوره های آموزشی در قالب دوره های مقدماتی به بافی و تخصصی به صورت رایگان ، بیمه قالیبافان و ارائه تسهیلات از طریق اعتبارات حوزه مشاغل خانگی تا سقف 3 میلیون، پرداخت هزینه های حضور در نمایشگاه های داخلی و خارجی، پرداخت کمک هزینه تبلیغات و بازار یابی مناسب و ایجاد نمایشگاه و فروشگاه دائمی فرش و گبه در استان را از مهم ترین کار های این سازمان در راستای حمایت از بافندگان و شناساندن گبه به مردم استان اعلام کرد.
وی با بیان اینکه همه دنیا گبه شول بوشهر را به عنوان یک برند بین المللی می شناسند، گفت: گبه بوشهر یک کالای سرمایه ای است و با توجه به برند بین المللی که دارد ، می تواند ارز آوری خوبی برای کشور داشته باشد.
کهوا همچنین گفت : در صورت تامین اعتبار از سوی بانک های عامل در طرح ساماندهی مشاغل خانگی می توان برای تعداد زیادی از متفاضیان بافت فرش در خانه زمینه لازم را فراهم کرد.
آقای جهانگیری مسئول نمایشگاه و فروشگاه دائمی فرش گبه و تابلو فرش بو شهر نیز گفت: هم اکنون قیمت گبه در سه نوع مختلف ریز بافت متری 320 هزار تومان درشت بافت متری 150 هزار تومان و گبه یلمه متری 220 هزار تومان در بوشهر به فروش می رسد.
وی افزود: بیشتر مردم در مورد گبه اطلاعات زیادی ندارندو میزان فروش ما در استان زیاد خوب نیست ، و باید تدابیری اتخاذ شود تا مردم بیشتر با این دست بافته زیبا آشنا شوند و از آن در خانه هایشان استفاده کنند.
وی بازاریابی مناسب، آشنایی با سلیقه های متنوع مشتریان در بازارهای جهانی و تبلیغات مناسب را از راهکارهای فروش هر چه بیشتر این محصول عنوان کرد.
سالیان زیادی است که مردم بوشهر دست در تار و پود این هنر کهن ایرانی دارند، هنری که امروز بسیاری آن را نماد عشق انسان به طبیعت می دانند و حرفهای زیادی در پس این عشق به جهانیان عرضه داشته اند.
بسیاری از زنان و مردان سرزمین گرم و اصیل بوشهر عمر خود را در پس دارهای این هنر سپری کرده اند و روزی خود و فرزندان خویش را از پس نقشه های آن به میانه زندگیشان برده اند، هنری که با عبور از پیچ و خم زندگی ماشینی ما انسانها، ارزشی افزون تر از گذشته یافته است و از زیرانداز خانه هایمان به میان قابهای دیوارهایمان پناه برده است، جا دارد مسئولان برای توسعه صنعت فرشبافی تمهیدات ویژه ای بیاندیشند تا شاهدعرضه هر چه بیشتر این محصول در بازارهای جهانی و در خانه هر ایرانی باشیم. 

صنایع دستی ایران...